Sáng 24/3/2026, tại Hà Nội, Bộ Y tế phối hợp Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tổ chức Hội nghị tổng kết và nhân rộng mô hình dự án “Không để ai bị bỏ lại phía sau: Các can thiệp đổi mới sáng tạo nhằm giảm tử vong mẹ tại các vùng dân tộc ít người của Việt Nam”, nhằm chia sẻ các kết quả, các thực hành tốt và nhân rộng mô hình dự án.

Quang cảnh hội nghị

PGS.TS.BSCKII Nguyễn Tri Thức dự và phát biểu tại hội nghị.

Tham dự có ông Matt Jackson, Trưởng đại diện Quỹ Dân số liên hiệp quốc (UNFPA) tại Việt Nam, bà Mariand Rose Lauren, Giám đốc Quỹ MSD vì Bà mẹ (MSD for Mothers); đại diện lãnh đạo một số Cục, Vụ thuộc Bộ Y tế; lãnh đạo Sở Y tế và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật các địa phương.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức phát biểu

Phát biểu tại chương trình, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức khẳng định: Việt Nam tự hào là một trong những điểm sáng về thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững, trong đó có dự án “Không để ai bị bỏ lại phía sau: Các can thiệp đổi mới sáng tạo nhằm giảm tử vong mẹ ở khu vực miền núi" đã được triển khai tại 60 xã đặc biệt khó khăn của 6 tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Đây là những địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, địa hình hiểm trở, nơi khoảng cách từ nhà đến cơ sở y tế là một trở ngại lớn dẫn đến tỷ lệ sinh con tại nhà không có người hỗ trợ rất cao. Dự án đã đi đúng trọng tâm ưu tiên của Bộ Y tế khi không chỉ mang dịch vụ đến gần dân hơn, mà còn đưa ra các giải pháp hữu hiệu để vượt qua rào cản ngôn ngữ và xây dựng niềm tin cho người dân thông qua các can thiệp nhạy cảm văn hóa. Đây chính là minh chứng sống động cho việc hiện thực hóa mục tiêu công bằng trong chăm sóc sức khỏe.

Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh, những kết quả này cần được phổ biến rộng rãi vượt ra ngoài phạm vi 60 xã dự án. Vấn đề cốt lõi hiện nay là thể chế hóa và lồng ghép các thực hành tốt này vào Chương trình mục tiêu quốc gia. Bộ Y tế đã có chủ trương chuẩn hóa mô hình đào tạo Cô đỡ thôn bản, quy trình giám sát hỗ trợ và tài liệu truyền thông lồng ghép văn hóa. “Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, Bộ Y tế xác định việc áp dụng các thực hành sáng tạo, bao gồm ứng dụng kỹ thuật số và lồng ghép yếu tố văn hóa truyền thống vào chăm sóc sức khỏe ban đầu tại miền núi, là một trong những định hướng ưu tiên để giảm tử vong mẹ một cách bền vững”, đồng thời Bộ Y tế cam kết tiếp tục đầu tư mạnh mẽ hơn nữa vào mục tiêu giảm tử vong mẹ trên toàn quốc, để đạt được các mục tiêu Phát triển bền vững vào năm 2030. Thứ trưởng Bộ Y tế mong muốn các nhà tài trợ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam để mỗi ca sinh đều là một hành trình an toàn, đề nghị Sở Y tế các tỉnh có đồng bào dân tộc thiểu số chủ động nghiên cứu các bài học kinh nghiệm từ dự án này để triển khai hiệu quả tại địa phương mình.

Sáng kiến Dự án đã đạt được nhiều kết quả quan trọng

Báo cáo tại hội nghị cho thấy, sáng kiến Dự án “Không để ai bị bỏ lại phía sau: Các can thiệp đổi mới sáng tạo nhằm giảm tử vong mẹ tại các vùng dân tộc ít người của Việt Nam” đã chứng minh rằng các can thiệp trọng tâm dựa trên bằng chứng và phù hợp với văn hóa có thể cải thiện đáng kể kết quả sức khỏe bà mẹ tại các cộng đồng khó tiếp cận nhất của đất nước.

Theo báo cáo, mặc dù Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ, sự chênh lệch vẫn tồn tại ở các vùng dân tộc thiểu số xa xôi. Rào cản địa lý, khả năng tiếp cận dịch vụ hạn chế và các chuẩn mực xã hội lâu đời tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng nhận được sự chăm sóc kịp thời trong quá trình mang thai và sinh nở của phụ nữ.

Sáng kiến đã đạt được kết quả quan trọng về chăm sóc sản khoa an toàn: Trong suốt 4 năm dự án, không ghi nhận trường hợp tử vong bà mẹ nào trên tất cả các địa bàn triển khai dự án trong suốt thời gian thực hiện. Thành công cứu sống con người này được thúc đẩy bởi nỗ lực huy động sức khỏe bà mẹ toàn diện thông qua đào tạo hơn 200 cán bộ y tế và 650 tình nguyện viên cộng đồng, tiếp cận 17.000 thành viên cộng đồng thông qua 2.300 sự kiện địa phương. Những nỗ lực này đã tạo ra một sự thay đổi mạnh mẽ trong hành vi chăm sóc sức khỏe giữa đường cơ sở năm 2021 và đánh giá cuối kỳ năm 2025.

Đáng chú ý nhất là tỷ lệ bà mẹ dân tộc thiểu số được chăm sóc thai sản thiết yếu tăng gấp ba lần, từ 11% lên 36%; tỷ lệ sinh con tại cơ sở y tế tăng gần gấp đôi, từ 29,9% lên 57,1%. Đặc biệt, tỷ lệ sinh tại cơ sở y tế đạt 100% ở Bắc Kạn (cũ) và tỷ lệ chăm sóc sau sinh đạt 98,3% ở Đắk Nông (cũ).

Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam

Tại hội nghị, ông Matt Jackson, Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam cho biết: “Sáng kiến này cho thấy các phương pháp tiếp cận đổi mới và phù hợp với văn hóa có thể tháo gỡ những rào cản mà phụ nữ dân tộc thiểu số phải đối mặt khi tiếp cận các dịch vụ sức khỏe bà mẹ. Những bài học kinh nghiệm thu được cung cấp bằng chứng vững chắc để cung cấp thông tin cho các chính sách quốc gia và địa phương nhằm thu hẹp khoảng cách về sức khỏe ở các vùng dân tộc ít người”.

Bà Katharina Geppert, Tổng Giám đốc MSD Việt Nam cũng bổ sung: “Kết quả của sáng kiến kéo dài 4 năm này cho thấy khi đổi mới sáng tạo, sự tham gia của cộng đồng và quan hệ đối tác chặt chẽ cùng kết hợp lại, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những thay đổi có ý nghĩa về sức khỏe bà mẹ - ngay cả ở những cộng đồng xa xôi nhất. Chúng tôi tự hào được hợp tác cùng Bộ Y tế và UNFPA để hỗ trợ các giải pháp giúp bảo đảm quá trình mang thai và sinh con an toàn hơn cho phụ nữ tại các vùng dân tộc ít người của Việt Nam”.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội nghị

Theo ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), cải thiện sức khỏe bà mẹ ở các vùng sâu, vùng xa và vùng dân tộc thiểu số vẫn là ưu tiên hàng đầu của quốc gia đối với ngành y tế. Những bằng chứng chất lượng từ dự án này cũng sẽ cung cấp thông tin cho việc thiết kế và giám sát thực hiện các kế hoạch hành động quốc gia về sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại tuyến cơ sở./.